Opublikowano 27-04-2011 o 12:49

Uciążliwe gatunki chwastów w uprawach zbóż ozimych


Na plonowanie zbóż istotny wpływ wywiera stopień ochrony plantacji, a w szczególności ograniczenie konkurencji ze strony chwastów.

Wysokie zachwaszczenie pól może być spowodowane błędami w agrotechnice, uprawą w monokulturze, czy nieprawidłowym doborem herbicydów.

Rośliny uprawne rywalizują z chwastami o światło, wodę, składniki pokarmowe oraz przestrzeń niezbędną do życia. Rezultatem zakłócenia dostępności któregokolwiek z tych czynników jest zahamowanie wzrostu i obniżka plonu. Chwasty również często powodują utrudnienia podczas zbioru oraz zwiększają stopień zanieczyszczeń i wilgotności ziarna. Poziom zagrożenia przez poszczególne gatunki jest różny i zależy od ich liczebności oraz terminu pojawienia się na plantacji. Na terenie naszego kraju ogólna liczba chwastów występujących dość powszechnie w zbożach ozimych wynosi około 150 gatunków. Zachwaszczenie jest zróżnicowane regionalnie, bowiem zależy m.in. od warunków glebowo-klimatycznych oraz poziomu intensyfikacji produkcji rolnej. W łanie występuje zazwyczaj od kilku do kilkunastu gatunków, a największy wpływ na plonowanie rośliny uprawnej wywierają chwasty dominujące,które powinny być podstawowym celem zabiegów herbicydowych.

Miotła zbożowa i wyczyniec polny
Wśród gatunków jednoliściennych zachwaszczających zboża ozime najbardziej rozpowszechniona jest, należąca do rodziny wiechlinowatych, miotła zbożowa. Chwast ten występuje pospolicie na terenie całego kraju, zwłaszcza na glebach słabo kwaśnych, lekkich i wilgotnych. Jest rośliną jednoroczną, jarą lub zimującą. Wschody miotły, szczególnie liczne w warunkach wysokiej wilgotności, obserwuje się jesienią oraz wiosną. Bardziej szkodliwe są egzemplarze pojawiające się jesienią, gdyż niezwalczone wytwarzają 6–8 pędów, natomiast te wschodzące wiosną tylko 2–4. Jedna roślina wydaje przeciętnie od 1 do 12 tys. nasion. Doświadczalnie ustalono, że 10 sztuk miotły, przypadające na 1 m2 plantacji pszenicy ozimej powoduje ok. 6% stratę plonu. Zakłada się, że takie nasilenie jest progiem szkodliwości dla zbóż, powyżej którego wartość spodziewanych strat jest wyższa od kosztów odchwaszczania. Coraz większym problemem utrudniającym zwalczanie miotły zbożowej jest jej uodparnianie się na substancje aktywne herbicydów. Zjawisko nasila się szczególnie tam, gdzie uprawę prowadzi się w monokulturze, stosując co roku herbicydy o takich samych mechanizmach działania.

Obok miotły zbożowej, inną uciążliwą rośliną z rodziny wiechlinowatych jest coraz częściej występujący w zbożach ozimych wyczyniec polny. Gatunek ten w Europie zachodniej i centralnej od lat zalicza się do najbardziej szkodliwych chwastów. Niejednokrotnie pojawia się w nasileniu przekraczającym 250 szt./m2, powodując (przy braku skutecznej ochrony) straty ziarna na poziomie 45%. W zbożach ozimych na terenie Polski wyczyniec polny pojawił się po raz pierwszy na Kujawach, pod koniec lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Od kilkunastu lat obserwuje się jego ekspansję na nowe stanowiska, szczególnie w południowo-zachodniej Polsce. Zasiedla on najczęściej pola wilgotne, położone na glebach ilastych i gliniastych o odczynie zbliżonym do obojętnego. Badania prowadzone w Zakładzie Herbologii i Technik Uprawy Roli IUNG-PIB wykazały, że dla pszenicy ozimej o wysokim potencjale plonowania (powyżej 6,5 tony) ekonomiczny próg szkodliwości wynosi 25 szt./m2.

Przytulia czepna
Najbardziej kłopotliwym dwuliściennym chwastem zbóż jarych i ozimych jest przytulia czepna. Jest to roślina jednoroczna, jara lub zimująca, preferująca gleby gliniaste, wilgotne, zasobne w składniki pokarmowe (szczególnie azot). W ostatnich latach obserwuje się zwiększanie liczebności tego gatunku, a także zajmowanie nowych stanowisk, co jest konsekwencją stosowania nie w pełni skutecznych herbicydów oraz wysokiej tolerancji przytulii na warunki siedliska. Rozmnaża się z nasion (rozłupki), których produkuje przeciętnie od 100 do 500 sztuk. Wschodzi jesienią lub wiosną, najczęściej z głębokości 1–5 cm. Siewka posiada bardzo charakterystyczne, duże (12– 18 mm), jajowate, na szczycie lekko wcięte liścienie, które umożliwiają łatwą identyfikację tego taksonu. Ze względu na niewysokie wymagania termiczne, przytulia może kiełkować nawet późną jesienią, już po ostatnich przedzimowych opryskach, co znacznie utrudnia jej chemiczną kontrolę. Jednocześnie bardzo dobrze znosi przymrozki i bez większych problemów może przetrwać zimę. Na wiosnę egzemplarze zimujące, ze względu na bardziej zaawansowaną fazę rozwojową, są o wiele trudniejsze do wyeliminowania. Gatunek ten, poza intensywnym wyjaławianiem gleby ze składników pokarmowych, może oplatać i wspinać się na rośliny uprawne, sprzyjając wyleganiu i utrudniając zbiór kombajnowy. Przytulia jest szczególnie konkurencyjna w łanach o niskiej gęstości i dobrze nawożonych azotem, czego efektem są znaczne straty plonu nawet przy jej niewielkim nasileniu. Za próg szkodliwości dla zbóż w warunkach Polski przyjmuje się obsadę 2–5 szt./m2.

Chwasty rumianowate
Mianem chwastów rumianowatych powszechnie określa się trzy gatunki: marunę bezwonną, rumianek pospolity oraz rumian polny. Rozróżnienie ich, zwłaszcza w młodszych fazach rozwojowych, może sprawić plantatorowi spory kłopot, jednak na szczęście, często ich wrażliwość na substancje aktywne herbicydów zbożowych jest zbliżona. Najmniejsze zagrożenie dla ozimin stanowi rumianek pospolity, którego główny okres wschodów przypada na wiosnę. Z kolei niegdyś bardzo licznie występujący rumian polny, obecnie jest spotykany coraz rzadziej. Największe zagrożenie stanowi maruna bezwonna, roślina pospolita i bardzo konkurencyjna. Jest chwastem bardzo płodnym, pojedyncza roślina może wytworzyć nawet ponad 50 tys. nasion, zachowujących w glebie żywotność przez około 6 lat. Kiełkuje z powierzchni gleby praktycznie przez cały rok. Preferuje gleby wilgotne, gliniaste i próchniczne. Ekonomiczny próg szkodliwości chwastów rumianowatych w zbożach waha się od 2 do 5 roślin/m2. Występując w nasileniu około 50 szt./m2, mogą obniżyć plon pszenicy ozimej o ponad 20%.

Chaber bławatek
Chaber bławatek jest chwastem jednorocznym, jarym lub zimującym, występującym w całej Polsce: od nizin aż po tereny górskie. Zasiedla wszystkie rodzaje gleb, aczkolwiek preferuje gleby lekkie, piaszczyste lub piaszczysto-gliniaste. Jedna roślina wytwarza od kilkuset do kilku tysięcy nasion, które mogą pozostawać w glebie bez utraty żywotności nawet do 10 lat. Nasiona kiełkują przeważnie jesienią z płytszych warstw gleby – maksymalnie z głębokości 6 cm. Zaobserwowano, że obecność niewielkich ilości chabra bławatka wpływa korzystnie na kondycję i plonowanie żyta (dodatnie oddziaływanie allelopatyczne), lecz już przy nasileniu 7–10 szt./m2 powoduje stratę plonu o ok. 5%. Ponadto może być żywicielem pośrednim dla nicieni żerujących na koniczynie i zbożach.

Chwasty wieloletnie
Do uciążliwych chwastów zbóż ozimych należą także rośliny wieloletnie (perz właściwy, ostrożeń polny, skrzyp polny), zagrażające zwłaszcza plantacjom zaniedbanym, na których od lat nie prowadzono skutecznych zabiegów chwastobójczych. Gatunkiem bardzo ekspansywnym jest powszechnie występujący perz właściwy. Szacuje się, że w Polsce zachwaszcza on blisko 80% gruntów ornych,występując praktycznie na wszystkich rodzajach gleb. Za jego wysoką szkodliwość odpowiada zdolność do rozmnażania wegetatywnego, pozwalająca na szybkie opanowanie plantacji oraz możliwość uwalniania do środowiska substancji allelopatycznych o działaniu hamującym wzrost m.in. pszenicy i żyta. Jedna roślina perzu w trakcie sezonu wegetacyjnego może wytworzyć rozłogi o długości 140 metrów, które dają początek ponad 200 pędom. Jeden pęd naziemny produkuje średnio kilkanaście żywych nasion, zachowujących żywotność do 10 lat. Ziarniaki kiełkują przeważnie z płytkich warstw gleby (1–5 cm). Obecność 10–30 pędów na m2 powoduje obniżkę plonu pszenicy, sięgającą 10%. W badaniach prowadzonych w jęczmieniu zaobserwowano, że 170 pędów perzu na 1m2 ogranicza plon o ok. 30%.

Bardzo silnym konkurentem jest również ostrożeń polny, którego próg szkodliwości dla zbóż ustalono na poziomie 0,5– 2 szt./m2. Obecność 5 szt. na 1 m2 plantacji to straty sięgające nawet 20%! Pojedyncza roślina ostrożenia polnego może wytworzyć do 40 tys. nasion (średnio 1–5 tys.), które są rozsiewane wraz z wiatrem. Na polach uprawnych większe znaczenie ma jednak jego zdolność do rozmnażania wegetatywnego, do którego zdolne są już 7–8 tygodniowe siewki. Gatunek ten ma bardzo wysokie możliwości regeneracyjne. Rozdrobniony podczas uprawy mechanicznej może wschodzić nawet po kilku dniach, przy czym główna część systemu korzeniowego nie ulega uszkodzeniu, ponieważ znajduje się poniżej warstwy ornej. Głęboko sięgający system korzeniowy pozwala także bez większych przeszkód przetrwać długie okresy suszy. Terminem krytycznym dla ostrożenia jest okres pierwszych 4–6 tygodni po wiosennych wschodach. Wtedy jest najbardziej wrażliwy na działanie czynników zewnętrznych, w tym herbicydów.

Bardzo charakterystycznym chwastem, który trudno pomylić z innymi gatunkami, jest skrzyp polny. Mimo że nie jest zbyt często obserwowany w zbożach, to na stanowiskach podmokłych, ubogich w wapń, o odczynie kwaśnym lub lekko kwaśnym, może występować bardzo licznie i sprawiać wiele problemów. Jest rośliną bardzo trudną do zwalczenia, bowiem wykazuje odporność na wiele substancji aktywnych herbicydów, w tym na glifosat. Zabiegi mechaniczne nie niszczą go, a wręcz sprzyjają rozprzestrzenianiu. Nawet małe kawałki kłącza posiadają zdolność do zakorzeniania się i dają początek pędom naziemnym. Rozmnażanie generatywne następuje poprzez zarodniki, jednak na polach uprawnych nie ma to większego znaczenia. Pojawienie się skrzypu w zasiewach może świadczyć o nieuregulowanych stosunkach wodnych i potrzebie wapnowania takiej plantacji.

Nasza Rola Nr 30/2010

Autor: materiał dodany przez Nasza Rola

Dodaj komentarz

Dodawanie komentarzy dostępne jest tylko dla zarejestrowanych użytkowników.

Jeśli posiadasz swoje konto możesz się zalogować.
Nie posiadasz jeszcze konta? Możesz się zarejestrować.

Wybrane produkty z platformy handlowej

pozostałe produkty

Nazwa Cena Do końca
Tanie ubezpieczenia rolne - zdjęcie 1 Tanie ubezpieczenia rolne - 127 dni
TORF, SUBSTRAT, PODŁOŻA TORFOWE, WARSZAWA - zdjęcie 1 TORF, SUBSTRAT, PODŁOŻA TORFOWE, WARSZAWA 14.50 PLN
337 dni
Śruta rzepakowa - MATERIAŁ PASZOWY - zdjęcie 1 Śruta rzepakowa - MATERIAŁ PASZOWY 2.00 PLN
38 dni
Obornik Granulowany cena 1000/t z dowozem - zdjęcie 1 Obornik Granulowany cena 1000/t z dowozem 800.00 PLN
34 dni
Mieszanka piaskowo - solna producent Warszawa - zdjęcie 1 Mieszanka piaskowo - solna producent Warszawa 9.00 PLN
337 dni