Opublikowano 09-05-2011 o 13:19

Wiosenne nawożenie azotem plantacji rzepaku


Azot jest głównym czynnikiem plonotwórczym.

Zacznijmy od stwierdzenia, że azot jest głównym czynnikiem plonotwórczym, ale jednocześnie stanowi około 20% tzw. kosztów zmiennych produkcji oraz około 60% nakładów energii na całą technologię produkcji nasion.

Rola azotu, jako budulca biomasy rzepaku, jest wszechstronna. Wchodzi on w skład białek, kwasów nukleinowych, enzymów, chlorofilu etc. Oddziaływanie tego składnika na plon jest najsilniejsze, bowiem modeluje on wartość wszystkich składowych plonu – a więc wiązania łuszczyn, liczby nasion w łuszczynie oraz masy 1000 nasion. Wiosną azot przyspiesza dynamikę odtwarzania rozet, rozgałęziania łodyg głównych i zwiększa konkurencyjność łanu wobec chwastów. Niedobory azotu hamują wzrost, liście stają się bladożółte, zawierają mało chlorofilu, dlatego nie są zdolne do wydajnej fotosyntezy. Nadmierne zaopatrzenie roślin w azot skutkuje przewagą białka nad węglowodanami ścian komórkowych. Liście stają się ciemnozielone i występuje w nich większa zawartość wody. Cieńsze ściany komórkowe takich roślin łatwiej ulegają późnym przymrozkom, łatwiej porażane są przez chowacze łodygowe i niektóre grzyby patogeniczne, wreszcie rośliny silniej wylegają.

Azot dostępny jest dla roślin rzepaku tylko w postaci jonów: amonowego oraz azotanowego (V). Najzasobniejsze w azot są gleby o największym udziale materii organicznej, najuboższe zaś gleby piaszczyste. Jako że w wierzchniej warstwie gleby w ponad 90% azot występuje w formie organicznej (w postaci białek, aminokwasów, związków próchnicznych), konieczne jest jego przejście z tej właśnie formy do formy mineralnej (N-min), stając się tym samym dostępnym dla roślin. Jest to bardzo pożądany proces w produkcji roślinnej. Dynamika jego przebiegu wykazuje pewną okresowość i każdy sezon wegetacyjny jest w tym względzie odrębny, a wpływ na jego przebieg ma wiele czynników, m.in. uwilgotnienie gleby i temperatura. Na glebach średnich i dobrych, na których uprawia się rzepak, zawartość N-min wiosną w warstwie gleby 0–90 cm wynosi ~60–100 kg/ha. Analiza powinna być każdorazowo wykonana w czasie wznowienia wegetacji. Środowisko glebowe jest wzbogacane w azot również z innych źródeł, np. dzięki bakteriom symbiotycznym oraz wolno żyjącym, pewna niewielka część dostaje się również z opadami atmosferycznymi. Wielkości te są jednak zbyt małe, aby pokryć pełne zapotrzebowanie pokarmowe roślin rzepaku, więc oczywistym jest, że należy pokryć je przez nawożenie mineralne.

Wytworzenie plonu ~35 dt wymaga (przy przeciętnych opadach od kwietnia do połowy lipca) pobrania z gleby ~210 kg N (tab. 1). Aby umożliwić to roślinom, należy uzupełnić nawozami zasoby azotu dostępnego już w glebie (owego N-zmineralizowanego). Rzeczywista dawka przyswajalnego dla rzepaku N w tym przypadku powstanie przez odjęcie od 210 ilości N-min., stwierdzonej w czasie wznowienia wegetacji, pamiętając, że rzepak wykorzystuje azot z nawozów w ok. 60–70%.

Metoda azotu mineralnego (N-min) jest pomocna w ustaleniu konkretnej dawki dla konkretnego pola. Jest to system oceny zawartości azotu występującego w glebie w formach mineralnych. Wczesną wiosną, tuż przed ruszeniem wegetacji, na plantacjach rzepaku pobiera się próbki gleby przeznaczone do analizy (SChR) zawartości sumy azotu amonowego i azotanowego z trzech poziomów głębokości: 0–30, 30–60 oraz 60–90 cm. Uzyskany wynik obrazuje zawartość azotu mineralnego w glebie – i o tę wartość należy pomniejszyć poziom potrzeb pokarmowych. Jest to skuteczna metoda ułatwiająca podjęcie precyzyjnej decyzji o poziomie nawożenia azotowego. Niestety, jej rolnicza popularność jest niewielka.

Określony poziom nawożenia wiosennego należy ewentualnie zweryfikować po ostatecznej lustracji plantacji, opartej o kryterium przezimowania, obsady żywych roślin, ich rozmieszczenia i wigoru. Jeżeli rośliny nie uległy uszkodzeniom podczas zimy i rokują uzyskanie zadowalającego plonu – można wykonać ten zabieg. Rzepak należy nawozić jak najwcześniej, co związane jest ściśle z bardzo szybkim rozpoczęciem pobierania azotu przez rośliny (tzw. białe korzenie). Najwyższa akumulacja azotu w pędach, liściach i korzeniach winna mieć już miejsce w czasie kwitnienia (czyli wcześnie). Kwestia dzielenia dawek na części zależy od jej wielkości. Dawki poniżej 160 kg N powinny być dzielone najwyższej na dwa terminy aplikacji: z chwilą ruszenia wegetacji (100 kg, nie mniej), a reszta dwa tygodnie później. W technologiach wysokich plonów (a więc i wysokich dawek N) nawozy mogą być stosowane trzykrotnie: przed ruszeniem wegetacji, 15–20 dni później oraz w stadium zielonych pąków kwiatowych, jednak przed tzw. żółtym pąkiem. Trzeba podkreślić, że błędem jest stosowanie nawożenia po tej fazie, gdyż azot jest wówczas pobierany przez chwasty, których rozwój wegetatywny zostaje spotęgowany, ponadto występujące okresy posuchy utrudniają wykorzystanie nawozów przez starzejące się korzenie roślin rzepaku. Jako pierwszy wiosną powinien być zastosowany nawóz azotowy szybko działający. W praktyce najczęściej stosuje się wtedy saletrę amonową lub siarczan amonu. W pozostałych dawkach można stosować saletrę amonową, siarczan amonu, mocznik lub roztwór saletrzano-mocznikowy (RSM). Ewentualne późne dokarmianie dolistne odżywia głównie łodygi i klapy łuszczyn. W dobrych, bujnych łanach uszkadza część roślin. W uprawie rzepaku po zbożach nieodzowny jest dodatek nawozów mikroelementowych. Wybierając nawóz (np. AgrosolBor, Ekolist Micro RB, Photrel), należy sprawdzić dopuszczalność jego mieszania z cieczą fungicydową. Przy wysokim potencjale dobrej plantacji sam bor może zwiększać plon o 300–450 kg, dlatego jego aplikacja jest zawsze opłacalna. Efektywność plonotwórczą azotu zwiększa również nawożenie siarką, zwłaszcza w technologiach intensywnych. To bardzo ważny pierwiastek nawozowy w uprawie rzepaku. Mówi się o pewnym synergizmie N i S, który polega na intensywniejszym pobieraniu siarki w miarę wzrostu dawek N. Dawka nawozowa siarki nie powinna przekraczać poziomu 1/3–1/4 dawki azotu i zależy od zawartości tego pierwiastka w glebie. Można stosować ją z chwilą ruszenia wegetacji, w czasie pąkowania, koniecznie jednak przed żółtym pąkiem. Warto podkreślić, że efektywność jesiennej aplikacji siarki (często spotykanej) jest znacznie mniejsza niż dawek wiosennych. Ewentualne dożywianie dolistne siarką łagodzi głównie objawy niedoboru.

W dyskusji o nawożeniu azotowym rzepaku warto jeszcze wspomnieć o efektywności tego zabiegu. Wyniki doświadczeń przeprowadzonych przez Wójtowicza wyraźnie wskazują, że plon nasion rzepaku wzrasta pod wpływem zwiększonego nawożenia azotowego, lecz sama efektywność zmniejsza się wraz ze zwiększaniem dawki, co jest oczywiste. Produktywność 1 kg azotu jest ilorazem plonu nasion oraz ilości zastosowanego azotu. Wysokie dawki azot zapewniają uzyskanie plonów na najwyższym poziomie, jednak na glebach dobrych – jak w naszym przykładzie (tab.2), efekt zwiększenia dawek N ze 100 do 180 kg zaledwie pokryło koszty materiałowe, czyli koszty nawozów (cena 1 kg N – 3,20 zł, cena 1 kg nasion – 1,47 zł). Produktywność 1 kg azotu jest również ściśle zależna od kompleksowości stosowanych technologii, szczególnie istotnie obniża się przy ograniczaniu zabiegów ochroniarskich (przeciwko chwastom, chorobom, a nade wszystko – szkodnikom). Nie jest odosobniona opinia, że powodem stosunkowo niskiej efektywności nawozów jest niski poziom beznakładowych czynników technologii.

Nasza Rola Nr 32/2011

Autor: materiał dodany przez Nasza Rola

Dodaj komentarz

Dodawanie komentarzy dostępne jest tylko dla zarejestrowanych użytkowników.

Jeśli posiadasz swoje konto możesz się zalogować.
Nie posiadasz jeszcze konta? Możesz się zarejestrować.

Wybrane produkty z platformy handlowej

pozostałe produkty

Nazwa Cena Do końca
Piasek w workach producent WARSZAWA - zdjęcie 1 Piasek w workach producent WARSZAWA 9.00 PLN
158 dni
CHLOREK WAPNIA, SODU, ŁOPATY DO ŚNIEGU WAWER - zdjęcie 1 CHLOREK WAPNIA, SODU, ŁOPATY DO ŚNIEGU WAWER 24.00 PLN
248 dni
DYSANTIC dezynteria dyzenteria u świń - zdjęcie 1 DYSANTIC dezynteria dyzenteria u świń 359.00 PLN
37 dni
SÓL DROGOWA, ROAD SALT, SAND WARSAW - zdjęcie 1 SÓL DROGOWA, ROAD SALT, SAND WARSAW 24.00 PLN
158 dni
PIASEK, CHLOREK MAGNEZU, WAPNIA, MIOTŁY, WARSZAWA - zdjęcie 1 PIASEK, CHLOREK MAGNEZU, WAPNIA, MIOTŁY, WARSZAWA 9.00 PLN
158 dni