Opublikowano 11-10-2011 o 09:34

Nie za wcześnie, nie za późno


Nie wszystkie zasiewy przeznaczone na zbiór zielonki udaje się zebrać w optymalnym terminie na kiszonkę z całych roślin kukurydzy.

Rośliny zbierane w fazie późnowoskowej można przeznaczyć na kiszonkę z całych kolb kukurydzy, a w pełnej dojrzałości na ziarno. Zbierane jesienią ziarno ma najczęściej wilgotność rzędu 30%-35%, ale może być bardziej wilgotne w przypadku niesprzyjających warunków pogodowych.

Takie ziarno jest podatne na niekorzystne procesy biologiczne i mikrobiologiczne prowadzące do jego nadmiernego oddychania, wzrostu temperatury i zagrzewania się oraz przyspieszeniu rozwoju grzybów i innych drobnoustrojów sprzyjających psuciu się ziarna. Podstawowym sposobem przeciwdziałania tym niekorzystnym zjawiskom jest obniżenie wilgotności poprzez suszenie termiczne. Suszenie to cechuje wysoka energochłonność i związane z tym koszty, które w zależności od odmiany i wilgotności ziarna, sięgają od 30 do nawet 50% kosztów produkcji ziarna kukurydzy.

Deszcz, jesienny deszcz
Odmiany wczesne mogą być zbierane we wrześniu i mają niższą wilgotność ziarna niż odmiany późniejsze, które generują wprawdzie wyższy plon, ale ich ziarno ma podwyższoną wilgotność, a zbiór przeprowadza się w październiku i listopadzie, kiedy warunki pogodowe bywają już niesprzyjające. Deszcze i utrzymujące się mgły powodują, że ziarno nie jest w pełni dojrzałe i wymaga większych nakładów na wysuszenie.

Na końcową wilgotność ziarna, obok wczesności odmiany może mieć wpływ także typ wykształcanego ziarna. Odmiany o ziarnie typu zębokształtnego – „dent”, zazwyczaj lepiej oddają wodę z ziarna, które twardnieje w bocznych partiach, ale w przedniej części pozostaje miękkie, dobrze przepuszczalne dla wody. W miarę dojrzewania kolb i wysychania liści okrywowych, przy małej wilgotności powietrza dosyć szybko postępuje oddawanie wody z ziarniaków, w przedziale 35-25% wilgotności i przyspiesza trwający w nich proces gromadzenia skrobi. Odmiany te nie powinny być koszone dopóki łodyga, po pęknięciu pochwy liściowej, jest zielona a liście rośliny, w tym okrywające kolbę, są zielone i zamknięte a korzenie żywotne, bo rośliny pobierają wodę i nadal trwa produkcja skrobi. W takim przypadku na zbiór jest jeszcze za wcześnie. Podczas kontroli ziarniaków w tej fazie możemy stwierdzić, że u ich nasady jeszcze nie wytworzyła się czarna plamka (niewielkie sczernienie przy zarodku).



Dent na późny zbiór
Odmiany typu „dent” zazwyczaj przeznaczamy do późniejszego zbioru, kiedy zawartość suchej masy w zamierających ziarniakach będzie wynosić około 70%. Wraz z postępującym procesem dojrzewania u tych odmian spada zapotrzebowanie na energię, co umożliwia obniżenie kosztów suszenia, bowiem przednia strona ziarniaka pozostaje miękka, przepuszczalna dla wody, kiedy pozostała część ziarniaka twardnieje. Taki proces powoduje wytworzenie tak zwanego „efektu kominowego”, którego rezultatem jest szybsze oddawanie wody z ziarna niż z ziarniaka typu „flint”. Odmiany typu szklistego - „flint”, wraz z zaawansowaniem procesu dojrzewania tworzą szybciej twardniejącą wierzchnią stronę ziarniaka, która jest trudniej przepuszczalna dla wody. Wskutek tego rośliny, dojrzewając oddają mniej wody, słabsze jest odkładanie w nich skrobi, a wraz z postępem dojrzałości ziarna zmniejsza się także przyrost plonu. Takie odmiany powinniśmy przeznaczyć do zbioru już od zawartości około 65% suchej masy w ziarnie i zbierać w pierwszej kolejności, przed odmianami typu „dent”.

Czarna plamka u nasady
Termin osiągnięcia pełnej dojrzałości możemy rozpoznać po wystąpieniu stadium tak zwanej czarnej plamki. Czarna plamka jest widoczna u nasady ziarniaka, a efektem jej pojawienia się jest zamknięcie kanalików doprowadzających asymilaty, których transport do ziarniaka ustaje i nic już nie jest w stanie wniknąć do wnętrza.

W fazie czarnej plamki ziarniak ma maksymalną ilość suchej masy i dalsze dojrzewanie ziarna polega już tylko na oddawaniu wody. Stadium to osiągają najpierw ziarniaki osadzone na wierzchołku kolby, potem te w jej środkowej części, a jako ostatnie duże ziarniaki umiejscowione u nasady. Współczesne odmiany kukurydzy uzyskują stadium czarnej plamki przy wilgotności ziarna około 35%, jednak odmiany wczesne mogą mieć w tej fazie około 31%, a odmiany średnio wczesne do 37% wilgotności. Umiejętność obserwacji wystąpienia na ziarniakach czarnej plamki jest więc podstawą do ustalenia terminu zbioru kukurydzy na ziarno, który jest nieco późniejszy od dojrzałości pełnej i ważnym sygnałem zbliżającego się terminu dojrzałości kukurydzy ziarnowej do zbioru.

Dojrzałość ziarna do omłotu
Tę fazę kukurydza osiąga, gdy jej zbiór przypada w okresie 2-4 tygodni od osiągnięcia stadium czarnej plamki, w ziarniakach znajdujących się w środkowej części kolby. Postępujący ubytek wilgotności ziarna od czasu wystąpienia czarnej plamki powoduje, że w czasie omłotu przeciętna wilgotność ziarna obniża się do około 28%.

Groźne przyspieszenie, groźne opóźnienie
Zarówno przyspieszenie, jak i opóźnienie zbioru o ponad 4 tygodnie od stadium czarnej plamki, prowadzi do znaczących strat plonu ziarna w porównaniu do zbioru wykonanego w optymalnym terminie dojrzałości omłotowej. Koszty dosuszenia ziarna kukurydzy do wilgotności 15,0% są wysokie. Zbyt wczesny zbiór przy większej wilgotności ziarna, podnosi koszty suszenia kukurydzy oraz powoduje większe uszkodzenia jego podczas omłotu kombajnem. Opóźnienie zbioru poza optymalny termin pogarsza parametry jakościowe ziarna, które jest w większym stopniu porażane chorobami grzybowymi typu Fusarium i sprzyja gromadzeniu toksyn, kancerogennych dla ludzi i zwierząt.

Opóźnienie zbioru na czas po wystąpieniu kilkustopniowych mrozów, mających zazwyczaj miejsce na przełomie listopada i grudnia, powoduje rozpad związków zapasowych do cukrów prostych, co wyraźnie zwiększa porażenie chorobami grzybowymi typu Fusarium. W połączeniu z wilgotną i wietrzną aurą tak późny zbiór przyczynia się do wzrostu strat spowodowanych silnym wyleganiem roślin i zwisaniem porażonych kolb, a w skrajnych warunkach ich opadaniem.

Usunąć zanieczyszczenia

Przygotowanie ziarna o ponad 30% wilgotności do długotrwałego przechowywania, polega na szybkim doczyszczeniu i dosuszeniu zebranego ziarna metodą termicznego suszenia. Usunięcie zanieczyszczeń jest konieczne ze względu na zapewnienie swobodnego przepływu powietrza przez warstwę suszonego ziarna, a obecność niepożądanych elementów mogłaby to znacznie utrudnić (długa słoma, sznurek, kawałki kolb i liści). Ważne jest również to, że zanieczyszczenia organiczne stanowią rozsadnik drobnoustrojów chorobotwórczych, z reguły o podwyższonej wilgotności, które łatwo rozprzestrzeniają się na okoliczne ziarno, tworząc lokalne skupiska sprzyjające zagrzewaniu i psuciu się ziarna w czasie suszenia i magazynowania.

Kiszenie ziarna na paszę

Jednym ze sposobów obniżenia kosztów suszenia ziarna kukurydzy jest metoda kiszenia ziarna. Ziarno przeznaczone na zakiszanie powinno zawierać około 65% suchej masy. Łatwiej osiągnąć wilgotność poniżej 30% u wcześniejszych odmian, ponieważ są one narażone w mniejszym stopniu na niesprzyjające warunki pogodowe, które mogą przerwać proces wegetacji i zwiększyć zagrożenie chorobami grzybowymi, w tym szczególnie niebezpiecznymi z rodzaju Fusarium.

Doba na konserwację

Zebrane ziarno powinno być poddane procesowi konserwacji w ciągu 12 godzin od zbioru w przypadku ciepłej, słonecznej pogody, a najpóźniej w ciągu 24 godzin, gdy jest chłodniej. Najlepiej zakiszać ziarno w rękawach foliowych. Metoda ta pozwala na zmniejszenie kosztów związanych z suszeniem ziarna, na które wydatkujemy od 1 do 2 litrów oleju opałowego, na obniżenie wilgotności każdej tony ziarna o 1%. Oznacza to, że na wysuszenie 10 ton ziarna z 35% wilgotności do 15%, potrzeba od 200 do nawet 400 litrów oleju opałowego.

W polskich warunkach koszty suszenia przekraczają 1/3 nakładów ponoszonych w technologii uprawy kukurydzy na ziarno. To wystarczająca zachęta do podjęcia próby znalezienia tańszych sposobów konserwacji wilgotnego ziarna. Średnica rękawa foliowego (w zależności od potrzeb), może mieć średnicę od 2,4 o 3,6 metra, przy długości do 150 metrów.

Śrutowane, gniecione

Zakiszane ziarno powinno być rozdrobnione. Przy przeznaczeniu go na paszę dla trzody chlewnej najlepiej, żeby było ześrutowane, a dla bydła gniecione przed zakiszaniem. Najlepiej, gdy ziarno z kombajnu jest bezpośrednio podawane do gniotownika lub śrutownika, a następnie na prasę silosową. Koszty kiszenia ziarna w rękawie znacznie się obniżyły i są dziś zbliżone do kosztów jego zakiszania w silosie.

Szybkie odcięcie powietrza w rękawie inicjuje fermentację mlekową i skraca proces kiszenia tak, że po 4 tygodniach ziarno może być przeznaczone do skarmiania. Kiszonka w rękawie dobrze przechowuje się nawet przez długi czas i jest doskonałą paszą, chętnie pobieraną przez trzodę i bydło. Sporządzanie kiszonki z wilgotnego ziarna kukurydzy oraz jej stosowanie w żywieniu zwierząt wpływa na obniżenie kosztów żywienia i poprawia opłacalność produkcji nie tylko mleka, ale także żywca wołowego i wieprzowego.

autor: Marian Karasek DODR we Wrocławiu
artykuł pochodzi z twój doradca ROLNICZY RYNEK NR 10/2011

fot.sxc.hu

Autor: materiał dodany przez Twój Doradca Rolniczy Rynek

Dodaj komentarz

Dodawanie komentarzy dostępne jest tylko dla zarejestrowanych użytkowników.

Jeśli posiadasz swoje konto możesz się zalogować.
Nie posiadasz jeszcze konta? Możesz się zarejestrować.

Wybrane produkty z platformy handlowej

pozostałe produkty

Nazwa Cena Do końca
SUBSTRAT TORFOWY, TORF W WORKACH, WARSZAWA - zdjęcie 1 SUBSTRAT TORFOWY, TORF W WORKACH, WARSZAWA 13.50 PLN
146 dni
Mieszanka piaskowo - solna producent Warszawa - zdjęcie 1 Mieszanka piaskowo - solna producent Warszawa 9.00 PLN
146 dni
brak zdjęcia Wysort pogorzelniany - 35 suchej masy 150.00 PLN
109 dni
DYSANTIC dezynteria dyzenteria u świń - zdjęcie 1 DYSANTIC dezynteria dyzenteria u świń 359.00 PLN
25 dni
Drewno kominkowe w siatkach Warszawa - zdjęcie 1 Drewno kominkowe w siatkach Warszawa 9.95 PLN
146 dni