Opublikowano 15-09-2011 o 13:07

Racjonalna uprawa buraka ćwikłowego


Burak ćwikłowy jest jednym z najbardziej popularnych warzyw w Polsce i w Europie.

Jego spożycie to około 13 kg na jednego mieszkańca rocznie. Pod względem powierzchni uprawy Polska zajmuje czołowe miejsce w Europie. Do spożycia nadaje się korzeń, jak również młode liście, w których znajduje się więcej białka, soli mineralnych i witamin niż w korzeniu.

Dzięki temu, że można go przechowywać nawet do 9 miesięcy, spożywany jest w stanie świeżym prawie przez cały rok. Jest także cennym produktem dla przetwórstwa do produkcji suszu, mrożonek, soków, koncentratów, konserw i barwników. Posiada wysokie walory dietetyczne, smakowe i lecznicze.

Burak ćwikłowy jest rośliną klimatu umiarkowanego i najlepiej rośnie w temperaturze 15-18 st.C. Minimalna temperatura kiełkowania wynosi 8 st.C, ale ze względu na podatność roślin na jarowizację zaleca się wysiew nasion w takim terminie, gdy temperatury są w miarę ustabilizowane. Jest to ważna informacja dla tych plantatorów, którzy uprawiają buraki na wczesny zbiór i na botwinę. Przy wczesnych terminach wysiewu praktykuje się przykrywanie rzędów włókniną. Rośliny, które zostały poddane jarowizacji wytwarzają pęd kwiatostanowy już w pierwszym roku uprawy i nie nadają się do żadnego użytku.

Burak ćwikłowy nie ma dużych wymagań wodnych, w porównaniu do innych warzyw korzeniowych znosi najlepiej krótkotrwałe okresy suszy. Może być uprawiany na każdej glebie o dobrej kulturze i zasobnej w składniki pokarmowe.

Nie nadają się do jego uprawy gleby ciężkie, kwaśne i podmokłe. Burak jest rośliną światłolubną i najlepiej rośnie na stanowiskach nasłonecznionych, natomiast zacienienie powoduje obniżkę plonu.

Burak ćwikłowy ma duże wymagania pokarmowe. Optymalne zawartości poszczególnych składników to: 70-90 kg N, 50-70 kg P, 180-250 kg K, 60-80 kg Mg, a optymalna wartość pH gleby waha się od 6 do 7,5. Odczyn gleby należy regulować wcześniej, najlepiej przed uprawą rośliny przedplonowej, gdyż źle reaguje na świeże wapnowanie – na korzeniach mogą powstawać zrakowacenia, które obniżają wartość handlową i przydatność do przechowywania. Buraki najlepiej uprawiać w drugim roku po oborniku, a na glebach żyznych, bogatych w materię organiczną nawet w trzecim.

Nawożenie uwarunkowane jest zasobnością gleby w poszczególne składniki, a ich dostępność zależy od wielu czynników takich jak: temperatura, wilgotność, skład mechaniczny gleby, odczyn i zawartość wapnia. Burak korzeni się głęboko, pojedyncze korzenie sięgają do 2 m głębokości, ma zatem możliwość pobierania składników pokarmowych w późniejszym okresie wegetacji z głębszych warstw gleby. Burak ćwikłowy ma duże skłonności do gromadzenia azotanów w korzeniach – trzy do pięciu razy większą niż marchew. Zbyt duża dostępność azotu sprawia, że korzenie szybko przerastają, gorzej się wybarwiają i przechowują, co zmniejsza ich wartość handlową.

Zaś mała ilość azotu ujawniająca się intensywnym zabarwieniem liści na czerwono powoduje słabe wyrośnięcie korzeni i ich szybkie zasychanie. Buraki mają wysokie zapotrzebowanie na potas i magnez. Niedobór potasu objawia się nekrotycznymi zmianami na brzegach starszych liści, które stopniowo obejmują całą blaszkę liściową, a brak magnezu powoduje początkowo żółte zabarwienia liści przy zielonej barwie nerwów, a w końcu zamieranie tkanki. Burak jest najbardziej wrażliwy na niedobór boru – jego brak wywołuje groźne choroby fizjologiczne, czyli zgorzel liści sercowych i suchą zgniliznę korzeni. Niedobory mikroelementów można uzupełniać poprzez zabiegi dokarmiania dolistnego.

Można je już rozpocząć w fazie 2-3 liści właściwych, a kolejne przeprowadzać w odstępach 2-3 tygodniowych. Decydując się na uprawę buraka ćwikłowego, należy dokonać wyboru odpowiedniej odmiany dla założonego celu uprawy. Do bardzo wczesnej uprawy z przeznaczeniem do sprzedaży w pęczkach najważniejsza jest odporność na tworzenie pośpiechów. Odmiany podatne na jarowizację mogą wytworzyć masowo pędy kwiatostanowe, co dyskwalifikuje rośliny do sprzedaży.

Ważną cechą buraków uprawianych na wczesny zbiór jest dynamika przyrostu masy korzeni oraz odporność na porażenie przez choroby, zwłaszcza chwościka burakowego. Buraki przeznaczone do sprzedaży na bezpośrednie spożycie niezależnie od terminu zbioru powinny charakteryzować się bardzo dobrymi parametrami zewnętrznymi, jak np. wyrównanie wielkości i kształtu korzeni, małą powierzchnią wyrastania liści, gładkością powierzchni, brakiem skorkowacenia skórki. U buraków uprawianych dla przemysłu ważna jest intensywność i równomierność wybarwienia miąższu.

Niepożądane jest występowanie wyrazistych pierścieni na przekroju poprzecznym korzeni. Dla produkcji barszczu i barwnika decydująca jest zawartość betaniny w soku. Natomiast dla producentów przechowujących korzenie ważna jest przydatność odmian do ich długiego przechowywania.

Na rynku dostępnych jest kilkadziesiąt odmian buraka ćwikłowego pochodzących z hodowli firm polskich i zagranicznych. Są wśród nich odmiany ustalone i droższe odmiany mieszańcowe. Zdecydowana większość ma kształt kulisty lub zbliżony do niego, ale są również odmiany o kształcie cylindrycznym, dobre dla przetwórstwa ze względu na możliwość krojenia w plastry, a ostatnio również chętnie kupowane przez gospodynie.

Najczęściej w uprawie spotyka się odmiany o kształcie kulistym: Wodan F1, Action F1, Boro F1, Pablo F1, Nabab F1, Modana, Napoleon, Nochowski, Patryk, Regala, Bikores, Astar F1, Akela, Bonel, Ceryl, Chrobry, Crossy, Czerwona Kula, Egipski, Etna F1, Noe, Opolski, Okrągły Ciemnoczerwony. Z odmian o kształcie cylindrycznym znane są: Alto F1, Rocket, Rywal, Forono, Opolski, Regulski Cylinder.

Dobrymi przedplonami dla buraka ćwikłowego są rośliny motylkowate, dyniowate, cebulowe, zboża, ogórki, pomidory. Nie zaleca się uprawy po burakach cukrowych i pastewnych, po roślinach kapustowatych, po gorczycy, marchwi, pietruszce i ziemniakach, gdyż może to doprowadzić do rozprzestrzeniania chorób i szkodników, a zwłaszcza mątwika burakowego i parcha zwykłego.

Mimo iż burak ma niewielkie wymagania co do rodzaju gleby, to jednak trzeba ją starannie przygotować, a zatem wyrównać pole i ucisnąć powierzchnię gleby, by zmniejszyć parowanie i spowodować lepsze podsiąkanie. Bardzo dobrze reaguje na głęboką uprawę.

Buraki ćwikłowe wysiewa się na głębokość około 3 cm, najlepiej wykorzystując do tego siewniki pneumatyczne, zapewniające precyzyjny, równomierny wysiew, co jest ważne również ze względów ekonomicznych (nasiona, zwłaszcza te mieszańcowe, gwarantujące wyrównany plon są drogie; koszt na 1 ha dochodzi do 2 tys. zł). Najbardziej polecany jest system pasowo-rzędowy: 3 rzędy w pasie o szerokości 135 cm (średni rozstaw kół ciągnika). W zależności od terminu siewu i zbioru wysiewa się od 300 000 do 600 000 sztuk nasion na ha.

Buraki są wrażliwe na zachwaszczenie szczególnie we wczesnej fazie rozwoju. Dostępne są herbicydy, które można stosować przed wschodami i w fazie wzrostu. Preparaty oraz dawki stosuje się zawsze w oparciu o aktualny

Program Ochrony Roślin. W uprawie na najwcześniejszy zbiór, ze względu na okresy karencji i możliwość spowolnienia wzrostu, herbicydów się nie stosuje. Należy pamiętać, aby w czasie zabiegu temperatura wynosiła 12-25 st.C.

Groźnym szkodnikiem w uprawie buraka ćwikłowego jest nicień – mątwik burakowy. Żeruje on również na roślinach kapustnych i niektórych chwastach jak: komosa biała, gorczyca polna, tasznik pospolity, gwiazdnica pospolita, wyka ptasia i rdesty. Aby uniknąć porażenia przez tego nicienia, należy stosować właściwe zmianowanie – co najmniej 4-letnia przerwa w uprawie roślin wrażliwych i niszczenie chwastów będących żywicielami mątwika. Można zastosować uprawę tzw. roślin chwytnych. Rośliny takie pozwalają się zaatakować przez mątwika, ale z uwagi na krótki okres wegetacji nie pozwalają na jego rozwój w pełnym cyklu, co powoduje, że nicień ginie przed uzyskaniem dojrzałości płciowej i złożeniem jaj.

Najbardziej popularnym i powodującym największe straty w uprawach buraków ćwikłowych szkodnikiem jest mszyca burakowa. Mszyce żerują w koloniach na liściach i ogonkach liściowych, powodując deformację liści i zahamowanie wzrostu roślin. Najbardziej niebezpieczne są w okresie wschodów – wtedy mogą doprowadzić do zamierania całych roślin. W sezonie może rozwinąć się 5-8 pokoleń. Ochronę trzeba rozpocząć tuż po zauważeniu pierwszych kolonii na liściach.

Kolejnym groźnym szkodnikiem jest śmietka ćwiklanka. Dorosłe muchówki składają na spodniej stronie liścia jaja, z których wylęgają się larwy i to one wygryzają miąższ z liści. Uszkodzone liście zamierają. Śmietka występuje w trzech pokoleniach w ciągu roku, przy czym dla buraków szkodliwe są dwa pierwsze.

Dużym zagrożeniem dla uprawy buraków są szkodniki glebowe – pędraki, drutowce i rolnice. Uszkadzają one głównie korzenie roślin, a ich zwalczanie jest utrudnione ze względu na brak skutecznych insektycydów.

Dużym problemem w uprawie buraka ćwikłowego jest chwościk buraka, choroba grzybowa, która występuje pospolicie i to często już w fazie liścieni. Grzyb poraża liście i ogonki liściowe, co przy dużym nasileniu może doprowadzić do zasychania roślin. Rośliny zaatakowane w późnej fazie wzrostu nie nadają się do zbioru mechanicznego. Zabiegi zgodnie z programem ochrony roślin można stosować już od fazy 2 liści właściwych.

Parch zwykły – choroba bakteryjna, która w większym nasileniu występuje na glebach świeżo wapnowanych i w latach suchych na glebach bez nawodnienia.

Buraki ćwikłowe w okresie przechowywania są atakowane przez zgniliznę twardzikową, której towarzyszą również inne choroby bakteryjne. Do przechowywania najlepiej nadają się buraki zasiane w nieco późniejszych terminach od 10 do 20 maja. Coraz mniej buraków przechowuje się w kopcach, gdyż nie daje to możliwości kontroli takich parametrów, jak temperatura (optymalna to 3-4 st.C) i wilgotność (zalecana 95-98%). Najczęściej korzenie przechowuje się w skrzyniopaletach w przechowalniach zwykłych.

autor: Małgorzata Magnes
artykuł pochodzi z AKTUALNOŚCI ROLNICZE NR 04/2011

fot.sxc.hu

Autor: materiał dodany przez Aktualności Rolnicze ŚODR

Dodaj komentarz

Dodawanie komentarzy dostępne jest tylko dla zarejestrowanych użytkowników.

Jeśli posiadasz swoje konto możesz się zalogować.
Nie posiadasz jeszcze konta? Możesz się zarejestrować.

Wybrane produkty z platformy handlowej

pozostałe produkty

Nazwa Cena Do końca
Pojemniki z masy papierowej na owoce - zdjęcie 1 Pojemniki z masy papierowej na owoce - 18 dni
Obornik Granulowany big bag kurzy i bydlęcy - zdjęcie 1 Obornik Granulowany big bag kurzy i bydlęcy 800.00 PLN
62 dni
KORA OGRODNICZA, TORF, SUBSTRAT, WARSZAWA - zdjęcie 1 KORA OGRODNICZA, TORF, SUBSTRAT, WARSZAWA 14.50 PLN
274 dni
Węgiel drzewny 2,5 kg - zdjęcie 1 Węgiel drzewny 2,5 kg 5.00 PLN
37 dni
Drzewka owocowe, krzewy owocowe Warszawa Wawer - zdjęcie 1 Drzewka owocowe, krzewy owocowe Warszawa Wawer 24.00 PLN
274 dni