Opublikowano 28-10-2011 o 11:39

Uprawa agrestu w Polsce


Agrest należy do najmłodszych roślin uprawnych.

Po raz pierwszy gatunek ten opisał francuski lekarz Jean de Ruelle w 1536 roku, a pierwszy rysunek pojawił się w zielniku Leonarda Fuchsa z 1548 roku. Przypuszcza się, że na małą skalę był on uprawiany w rosyjskich ogrodach klasztornych w XIII wieku i pałacowych ogrodach Moskwy w XV wieku.

W Polsce spotyka się go zarówno na plantacjach towarowych, jak i w ogrodach działkowych i przydomowych. Dzikie formy tego krzewu rosną w reglu dolnym w Karpatach i Sudetach oraz w południowo-zachodniej części niżu wśród zarośli i w lasach. Nasz kraj od wielu lat jest zaliczany do światowej czołówki w produkcji i eksporcie owoców tego gatunku. Ze względu na dużą opłacalność oraz zapotrzebowanie odbiorców zagranicznych na owoce schłodzone i mrożone jego produkcja ma szansę dalszego rozwoju.

Owoce agrestu odgrywają dużą rolę w racjonalnym żywieniu człowieka. Jagody zawierają 6-12% cukrów (fruktozy, glukozy i sacharozy), 0,4-1,7% kwasów organicznych, 0,88% pektyn, witaminę C (30-60 mg%), witaminy B1 i P, prowitaminę A, sole żelaza, miedzi i fosforu. Nadają się do bezpośredniego spożycia, są także doskonałym surowcem dla przemysłu zamrażalniczego oraz przetwórczego. Wykorzystuje się je do produkcji kompotów, galaretek, dżemów oraz do kandyzowania. W lecznictwie ludowym odwar z jagód agrestu stosowano przy schorzeniach przewodu pokarmowego, a także jako środek przeciwbólowy, przeczyszczający i moczopędny. Cieszy się też coraz większym powodzeniem jako komponent mrożonych mieszanek owocowych, soków i dodatków piekarniczych. Coraz częściej wykorzystuje się go do produkcji pektyn roślinnych, które zastępują żelatynę zwierzęcą.

Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że roczne zbiory owoców agrestu w Polsce na początku lat 90. kształtowały się na poziomie 42-47 tys. ton. W ostatnich latach obserwowany jest znaczny spadek tej produkcji, która w sezonie 2008/2009 wyniosła16,2 tys. ton. Powierzchnia upraw objęła obszar 3 tys. hektarów, a ceny skupu osiągnęły poziom 2,00 zł/kg. W 2009 roku obniżyła się wartość eksportu wszystkich gatunków owoców jagodowych, Wpływy ze sprzedaży schłodzonych owoców agrestu zmniejszyły się o 15% i utrzymały się na poziomie 4 mln. euro.

Barierą ograniczającą wzrost nasadzeń agrestu jest brak szerokiego asortymentu odmian przydatnych do zbioru kombajnowego, odpornych na mączniaka, wytwarzających owoce deserowe, o wysokiej wartości zamrażalniczej i przetwórczej. Według opinii specjalistów znaczny spadek produkcji tych owoców powinien być impulsem do tworzenia nowych nasadzeń i zwiększenia rocznych zbiorów (nawet dwukrotnie), co przyczyni się do umocnienia pozycji naszego kraju w świecie.

Odmiany uprawne agrestu pochodzą przede wszystkim od dwóch gatunków dzikich: agrestu zwyczajnego (Ribes uva-crispa) występującego głównie w Europie i na Kaukazie oraz rosnącego w Ameryce Północnej agrestu amerykańskiego (Ribes hirtellum). Pędy są pokryte mniej lub bardziej licznymi kolcami, o różnej długości. Niektóre gatunki lub odmiany w ogóle są pozbawione kolców. Kwiaty są małe, obupłciowe osadzone w kącikach liści. Większość odmian jest samopylna, ale przy zapyleniu obcym pyłkiem daje znacznie wyższy plon. Kwitnie w kwietniu i maju, a krzewy zaczynają owocować w drugim lub trzecim roku, w lipcu i pierwszej połowie sierpnia.

Zakładanie plantacji
Agrest nadaje się do uprawy prawie na terenie całego kraju. Jego krzewy są mrozoodporne, ale pąki i kwiaty są wrażliwe na uszkodzenia i przymrozki wiosenne. Najkorzystniejsze są tereny otwarte, równinne lub lekkie skłony o wystawie zachodniej, południowo-zachodniej lub północno-zachodniej. Niekorzystny wpływ na rozwój roślin mają obszary torfowiskowe, wilgotne łąki, zgłębienia terenu, kotliny, gdzie mogą tworzyć się zastoiska mrozowe.

Krzewy agrestu najlepiej rosną i plonują na glebach żyznych, bogatych w składniki pokarmowe, o odpowiedniej wilgotności i uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych i poziomie występowania wód gruntowych na wysokości 80-120 cm. Najodpowiedniejsze są gleby lekko kwaśne, o pH 6,0-6,5, gliniaste lub piaszczysto-gliniaste. W przypadku plantacji złożonych z odmian deserowych lokalizacja pola powinna zapewnić możliwość nawadniania roślin.

Podstawą właściwego nawożenia są wyniki analizy chemicznej gleby z warstwy ornej i podornej. Określenie zawartości fosforu, potasu, wapnia i magnezu pozwala na optymalne nawożenie mineralne przed sadzeniem, a także wpływa na zmniejszenie kosztów zakupu drogich nawozów. Ważne jest także określenie odczynu gleby. Na bardzo kwaśnych gruntach podstawowe składniki nawozowe są bardzo trudno pobierane przez korzenie roślin. Łatwo natomiast przyswajają się szkodliwe dla organizmu metale ciężkie. W takim przypadku należny przeprowadzić proces wapnowania. Gleby zasadowe wpływają na zakłócenie fizjologii roślin, a przede wszystkim hamują pobieranie żelaza. Na liściach obserwuje się wówczas chlorozę. Wskazane jest wówczas wykonanie zabiegu zakwaszania siarką. Przedplonem dla agrestu mogą być rośliny okopowe, uprawiane na oborniku, rośliny motylkowe na przeoranie oraz zboża.

Miejsce w którym dokonujemy zakupu materiału szkółkarskiego ma niezwykle istotne znaczenie. Krzewy powinny pochodzić z kwalifikowanych szkółek, co gwarantuje ich wysoką jakość oraz tożsamość odmianową. Do nasadzeń towarowych poleca się sadzonki pierwszego wyboru, z dobrze rozbudowanym systemem korzeniowym. Zapewnia to prawidłowe przyjęcie się krzewów, a także ich silny wzrost i rozwój. Ze względu na dużą różnorodność asortymentową dla obu technologii uprawy termin zakładania plantacji jesienią jest bardziej uzasadniony niż wiosenny. Ponadto wczesne rozpoczęcie wegetacji roślin agrestu daje w przyszłości o wiele lepsze rezultaty.

Zaleca się aby krzewy agrestu były prowadzone w formie szpalerowej. Dobrze wyrośnięte szpalery agrestu można uzyskać tylko na żyznych i wilgotnych glebach. Na gruntach słabszych dobry efekt uzyskuje się poprzez naprzemienne sadzenie krzewów i form piennych. Na plantacjach towarowych, dostosowanych do zbioru kombajnowego owoców, rozstaw krzewów powinien wynosić 3,5-4,0 m x 0,50-0,60 m., zaś w przypadku plantacji przeznaczonych do zbioru ręcznego rośliny sadzi się w mniejszej rozstawie 2,0-2,5 m x 0,5 m, a nawet co 0,40 m. Dla obu technologii zaleca się aby rzędy były wytyczone w kierunku północ-południe. Takie usytuowanie wpływa na równomierne naświetlanie roślin w sezonie wegetacyjnym oraz chroni kolejne rzędy przed przeważającymi w naszym kraju wiatrami zachodnimi.

Cięcie krzewów agrestu w formie szpalerowej polega na skracaniu pędów bocznych. Już w drugim roku, na przedwiośniu, wszystkie rozgałęzienia powinny być przycięte na długość 10-12 cm. W latach następnych na dwa tygodnie przed zbiorem, gdy owoce zaczynają się rumienić odcina się młode przyrosty boczne, pozostawiając jedyne część przynasadową długości 1-2 cm. Zabiegi te zapewniają lepsze zaopatrzenie owoców w wodę i sole mineralne, wpływają na poprawę równomierności ich dojrzewania, a także ułatwiają zbiór. Po upływie pięciu lat zaleca się wykonanie cięć odmładzających pędów bocznych, które powinny być wykonywane każdego roku na przedwiośniu.

Charakterystyka wybranych odmian
Agrest jest obecnie głównie gatunkiem przemysłowym, chociaż coraz częściej można spotkać ładnie zapakowane, duże, atrakcyjne owoce w handlu detalicznym. Asortyment wpisanych w ostatnim czasie do rejestru odmian przedstawia się następująco:
- Biały Triumf – 55,9%
- Hinnonmaki Rot – 19,6%
- Invicta – 16,9%
- Czerwony Triumf – 6,6%
- Rzeszowski – 1,0%
- Kati – 0%
- Hinsel – 0%
- Resika – 0%

Biały Triumf – odmiana angielska, średnio wczesna. Krzew rośnie silnie, wcześnie wchodzi w pełnię owocowania. Pędy długie, dość grube, z licznymi kolcami. Liście średniej wielkości lub duże, jasnozielone, lekko błyszczące. Owoce duże lub średniej wielkości, jasnozielone do zielonożółtych, smaczne. Nadają się zarówno do bezpośredniego spożycia, jak i na przetwory. Miąższ słodko-kwaśny, aromatyczny. Odmiana bardzo plenna, wymagająca intensywnej ochrony ze względu na małą odporność na amerykańskiego mączniaka agrestu. Nadaje się do zbioru kombajnowego.

Hinnonmaki Rot – odmiana średnio wczesna. Krzew rośnie dość wolno, ma zwarty kulisty pokrój. Owoce nieduże, słabo omszone, jaskrawoczerwone. Odmiana jest odporna na amerykańskiego mączniaka agrestu, jest wytrzymała na mróz i plonuje obficie i niezawodnie. Polecana jest zarówno do uprawy amatorskiej, jak i ekologicznej. Ze względu na wiotkie pędy nadaje się do uprawy w formie piennej.

Invicta – odmiana angielska, średnio wczesna. Krzew rośnie silnie, ma luźny, kulisty pokrój. Pędy są pokryte dużymi i licznymi kolcami. Liście średniej wielkości lub małe, zielone, silnie błyszczące. Owce duże i średniej wielkości, żółtozielone. Miąższ jasny, słodkawy, dość smaczny. Odmiana plenna, odporna na amerykańskiego mączniaka agrestu i antraknozę. Owoce są cennym surowcem dla przetwórstwa, do produkcji dżemów, kompotów oraz na mrożonki.

Czerwony Triumf – odmiana średnio wczesna, bardzo wrażliwa na mączniaka. Wzrost krzewów jest silny, pokrój nieco rozłożysty, luźny. Pędy średniej grubości, pokryte kolacmi. Owoce duże, deserowe, o atrakcyjnym wyglądzie, zwłaszcza na roślinach w formie piennej, nadają się zarówno do bezpośredniego spożycia, jak i na przetwory i soki. Miąższ słodkokwaskowaty, smaczny, choć mało aromatyczny. Zbiór można przeprowadzić w połowie lipca.

Rzeszowski – odmiana polska, późna, plenna. Krzew rośnie dość silnie. Pokrój wzniesiony. Pędy dość grube i sztywne, pokryte licznymi kolcami o średniej długości. Liście średniej wielkości i małe, zielone, o średnim połysku. Owoce duże, jasnozielone do ciemnofioletowych, jędrne, gładkie. Nadają się zarówno do bezpośredniego spożycia jak i do przetwórstwa. Odmiana podatna na amerykańskiego mącznika agrestu. Jest polecana do uprawy amatorskiej i towarowej. Możliwy jest kombajnowy zbiór owoców.

Kati – odmiana późna, prawie bezkońcowa, średnio plenna. Owoce średniej wielkości, gładkie, długo pozostają zielone i dopiero w końcu lipca przebarwiają się na czerwono, mało smaczne. Rośliny są odporne na mączniaka, ale wrażliwe na antraknozę. Główną zaletą tej odmiany jest mała liczba, niegroźnych kolców na pędach, co zapewnia jej popularność w uprawie amatorskiej.

Hinsel – odmiana polska, średnio wczesna, plenna. Krzewy charakteryzują się średnią siłą wzrostu. Owoce czerwone, nieduże, kuliste, gładkie. Rośliny są odporne na amerykańskiego mączniaka agrestu i wymarzanie, a śerdnio wrażliwe na antraknozę.

Resika – odmiana polska, średnio wczesna, bardzo plenna. Krzewy rosną silnie i są odporne na amerykańskiego mączniaka agrestu i inne choroby grzybowe, a także wytrzymałe na mróz. Owoce żółte, średniej wielkości, kuliste, pokryte nielicznymi szczecinkami.


Dzięki inicjatywie szkółkarzy na polskim rynku można spotkać coraz więcej odmian niemieckich (Rokula, Rolonda, Risulfa), czeskich (Chryso, Skvost), rosyjskich (Kamieniar, Mukurines, Krasnosłowiański, Niesłuchowski, Puszkinski, Rodnik, Salut, Sadko) oraz angielskich (Greenfinch, Martlet). Wartościowe odmniany deserowe uzyskano na Białorusi. Należą do nich: Białowieżskij, Pamjati A.G. Wołuzniewa i Bieriendiej). Warto też wspomnieć o odmianie Jeanne, polecanej do uprawy ekologicznej, która została wylansowana w Corvallis, w stanie Oregon. Spośród wszystkich wymienionych gatunków z pewnością niektóre na stałe zagoszczą na naszym rodzimym rynku i tym samym przyczynią się do wzbogacenia asortymentu.

Trzeba jednak pamiętać, że wszystkie odmiany zagraniczne podlegają polityce patentowej i wymagają zakupu odpowiednich licencji. Korzystne jest, więc rozpoczęcie własnych prac hodowlanych nad agrestem i uzyskanie nowych odmian przystosowanych do polskich warunków glebowo-klimatycznych. Od 1994 roku w Zakładzie Hodowli Roślin Sadowniczych Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach prowadzony jest program hodowli twórczej agrestu. Uwzględnia on trzy kierunki działań (hodowlę odpornościową, jakościową i adaptacyjną), których celem jest otrzymanie odmian charakteryzujących się wysoką polową odpornością na choroby, zwłaszcza amerykański mączniak agrestu i opadzinę liści, wysoką produktywnością krzewów (plon owoców powyżej 12 t/ha), dużymi owocami (średnica powyżej 15 mm), ich przydatnością dla potrzeb przemysłu zamrażalniczego i przetwórczego oraz właściwą barwą (zielona, żółta, zielonożółta). Ważne jest także, aby krzewy były przystosowane do maszynowego zbioru owoców, czyli charakteryzowały się umiarkowanie silnym wzrostem, wzniesionym pokrojem, pędami z małą ilością kolców lub całkowicie bez kolców. Wyhodowanie nowych i niezawodnych odmian agrestu może mieć wpływ na dalszy rozwój tej uprawy w Polsce, a co za tym idzie roślina ta ma szansę się stać naszym narodowym owocem.


autor: Joanna Radziewicz
Rolniczy Magazyn Elektroniczny

fot.sxc.hu
 

Autor: Rolniczy Magazyn Elektroniczny

Dodaj komentarz

Dodawanie komentarzy dostępne jest tylko dla zarejestrowanych użytkowników.

Jeśli posiadasz swoje konto możesz się zalogować.
Nie posiadasz jeszcze konta? Możesz się zarejestrować.

Wybrane produkty z platformy handlowej

pozostałe produkty

Nazwa Cena Do końca
PLANDEKI OCHRONNE - zdjęcie 1 PLANDEKI OCHRONNE - 49 dni
SÓL DROGOWA, ROAD SALT, SAND WARSAW - zdjęcie 1 SÓL DROGOWA, ROAD SALT, SAND WARSAW 24.00 PLN
125 dni
PIASEK W WORKACH, PIASEK NA ZIMĘ WARSZAWA - zdjęcie 1 PIASEK W WORKACH, PIASEK NA ZIMĘ WARSZAWA 9.00 PLN
125 dni
Pokrycia zbiorników na gnojowicę, gnojówkę - zdjęcie 1 Pokrycia zbiorników na gnojowicę, gnojówkę 14000.00 PLN
220 dni
Pellet z luski slonecznika - zdjęcie 1 Pellet z luski slonecznika 70.00 PLN
39 dni